De gasruzie tussen Rusland en Oekraïne (de derde inmiddels) liep hoog op deze winter. Niet alleen de gastoevoer naar Oekraïne kwam tijdelijk stil te liggen, ook grote delen van Zuidoost- en Midden-Europa werden in de kou gezet. Met name in Bulgarije, dat nauwelijks over eigen gasvoorraden beschikt, kwamen duizenden woningen en scholen in de problemen bij temperaturen van -15 C˚. Uiteindelijk werd afgesproken dat Oekraïne de marktprijs zou gaan betalen voor het Russische gas, waarbij over 2009 een korting van 20% zou worden berekend.

Ander opvallend nieuws was de onrust die eind 2008 in Griekenland heerste. Daar braken grootschalige rellen uit nadat op 6 december een 15-jarige jongen bij een demonstratie ‘per ongeluk’ door een agent was neergeschoten. De relschoppers, die honderden auto’s in brand staken en winkels plunderden, demonstreerden tegen de regering van premier Costas Karamanlis, die sinds zijn herverkiezing in 2007 door tal van schandalen zijn populariteit zag kelderen.

De Europese integratie van Servië, Kroatië, Montenegro, Macedonië en Albanië is een ander thema dat op het moment actueel is. Servië lijkt op dood spoor te zitten want na de ondertekening van het Stabilisation and Association Agreement (SAA) in februari 2008 is er weinig meer gebeurd. Met name Nederland houdt stevig vast aan de eis van volledige samenwerking met het International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) voordat de SAA ook daadwerkelijk in werking treedt. Uitlevering van de voortvluchtige oorlogsmisdadiger Ratko Mladić zou in Den Haag zeer op prijs worden gesteld. Servië besloot op 1 februari de SAA alvast eenzijdig uit te voeren, in de hoop dat de vooruitgang sneller gaat zodra Mladić in Den Haag zit.

Ook het EU-integratieproces van Kroatië ligt op dit moment stil, hier is de oorzaak een grensconflict met EU-lid Slovenië. Het gaat om een stuk zee met een oppervlakte van ongeveer 20 km2 in de baai van Piran. Zolang het geschil onopgelost blijft, blokkeert Slovenië de verdere toetreding van Kroatië.

Maar goed nieuws was er ook. Zo heeft Albanië op 28 april formeel het lidmaatschap van de Europese Unie aangevraagd en zijn Kroatië en Albanië op 1 april toegetreden tot de NAVO. Verder vonden in Macedonië en Montenegro verkiezingen plaats, die democratisch en orderlijk verliepen. In beide landen waren geen verrassende verkiezingsuitslagen: in Macedonië won de conservatieve VMRO-DPMNE-kandidaat Georgi Ivanov de presidentsverkiezingen, in Montenegro won premier Milo Djukanovic met wederom een absolute meerderheid. Albanië maakt zich ondertussen op voor de verkiezingen die op 28 juni plaatsvinden. In Hongarije trad premier Ferenc Gyurcsány in maart af omdat hij, naar eigen zeggen, een belemmering vormde voor verdere hervormingen - een tamelijk uniek verschijnsel in deze regio. Voormalig minister van economische zaken Gordon Bajnai volgt hem op.

Op 17 februari werd in Kosovo het eerste jaar van onafhankelijkheid gevierd. Inmiddels zijn er wereldwijd 58 landen die de onafhankelijkheid van Kosovo erkennen. Veel landen wachten op de adviserende uitspraak van het Internationaal Gerechtshof over de vraag of de onafhankelijkheid van Kosovo overeenkomt met het internationaal recht. Van de Europese lidstaten hebben vijf de onafhankelijkheid nog niet erkend: Slowakije, Roemenië, Spanje, Cyprus en Griekenland. Servië, waarvan Kosovo zich in 2008 afscheidde, heeft aangegeven de onafhankelijkheid van Kosovo nooit te zullen erkennen, zelfs niet als dat een eis voor EU-lidmaatschap wordt.

Ten slotte lijkt het erop dat Obama zijn belofte om de Balkan weer op de Amerikaanse kaart te zetten, aan het inlossen is. Het bezoek in mei van vice-president Joe Biden aan Sarajevo, Belgrado en Pristina, is hiervan de eerste voorzichtige stap. ‘We are back’, waren zijn veelbelovende woorden aan het Bosnische parlement. Was zijn onthaal in Belgrado nog tamelijk koeltjes; in Pristina werd hij als een ware held ontvangen. Over de mogelijk volgende stap in dit Amerikaanse charmeoffensief hopen wij u in het volgende nummer te berichten.
(...)

Het volledige artikel is te lezen in Donau 2009/01.